Kurtarma — iş bozulduğunda, ve kitin devrettiği rampalar

Türkçe asıl. skill/iskele/references/recovery.md‘nin Türkçe aslıdır; paketlenen sürüm İngilizcedir. Ana metin: metodoloji.md

Bir koşu davranmayı bıraktığında oku: söz verilen artifact üretilmedi, görev kapanmıyor, çizelge ile gerçek uyuşmuyor, niyet kaydı, oturum bulanıklaştı.

Bu skill’in geri kalanı kitin kurulmasını anlatır. Bu dosyanın iki işi var ve ikisi farklı:

1. Kiti üreten koşu için rampalar — aşağıdaki RR-00…RR-13.
2. Kitin devrettiği rampa kataloğu — manifestin 09 parçası, şablonu assets/templates/09-kurtarma-rampalari.md. Adım 3 ve 5, işler yolunda giderken ne demek olduğunu üretir. Kitte hiçbir şey bozulduğunda ne yapılacağını söylemiyordu; o boşluğu planı uygulayan herkes miras alır.

İkinci iş, üretken bir skill’e özgü olan. Mizan ve ux-mizan rampalarını kendileri için taşır; iskele hem kendisi için taşır hem de projeye bir kopya gönderir — çünkü proje, onu planlayan oturumdan uzun yaşar.

Rampanın biçimi

DURUM        az önce ne gözledin
İLK HAMLE    her şeyden önce ne yapılır
YASAK        arızayı düzeltmek yerine görünmez kılan kestirme
ÇIKTI        elinde ne kalır -- asla "hallettim" değil
DAYANAK      atlarsan seni yakalayan adım, kırmızı çizgi veya script

Girdiğin rampayı yaz. Sessizce toparlanan bir kit, hata oranı ölçülemeyen bir kittir — ilerlemeyi veriden hesaplamanın bütün sebebi buydu.

Bu rampaların var olma sebebi: hata sınıfları

Rampalar çare; bunlar hastalık. Proje kazası değil model hata modları — host’tan host’a tekrar ederler, çünkü hem üretip hem yargılayan bir tarafın, işe yarar görünme baskısı altındaki davranışıdır.

RR-00 — Kendi kitini yargılamak üzeresin

DURUM. Sıradaki iş, aynı koşuda daha önce ürettiğin bir şeyi doğrulamak, onaylamak veya denetlemek: kendi kabul kriterlerin, kendi kapı listen, kendi senaryo listen.

İLK HAMLE. Geçişi tek satırla ilan et ve iddianın tavanını koy:

ROL DEĞİŞİMİ: üretici -> kendi kitimin denetçisi. Hakem: yazar.
Yargı iddiaları öz-beyandır, ölçüm değildir.

Sonra ya ayrı bir koşuya devret (adım 7’deki mizan devri tam bunun için), ya da tavanı beyan ederek devam et.

YASAK. Senaryo prova listesini kendin yazıp sonucu kapsam saymak — uydurulmuş makul senaryo, kanıt etiketi takmış kurgudur. İş bitmiş göründüğü için görevin hakem sınıfını yükseltmek.

ÇIKTI. İlan, ve hangi iddiaların öz-beyan olduğu. Burada ayrı bir koşu mümkün değilse bunu söyle — olmuş gibi ima etme.

DAYANAK. Kendi işini denetlemek kırmızı çizgisi; adım 7 (“hakem varsayılan olarak author‘dır ve öyle kalmalıdır”); adım 5’in senaryo kuralı.

RR-01 — Söz verilen artifact üretilemedi

DURUM. openpyxl yok, kabuk yok, alt-ajan yok; ya da backlog_to_tracker.py / progress.py hata verdi.

İLK HAMLE. İkame etmeden önce teşhis. Eksik araç bir yetenek mi götürüyor yoksa bir kolaylık mı? openpyxl yoksa çizelge yoktur, çizelge yoksa hesaplanan ilerleme de yoktur — adım 6 olmamıştır. Alt-ajanın yokluğu yalnızca tarama hızına mal olur.

YASAK. Çizelgeyi üretmek yerine “tablo şöyle görünürdü” yazmak. Bu, planlayıcının işlediği bir üretim tarafı iddiasıdır: altıncı adım yapılmış görünür, ortada takip edilebilir hiçbir şey yoktur.

ÇIKTI. Kısıt, kite yazılmış olarak: hangi parça üretilemedi, kit bunun sonucunda neyi iddia edemez, ve açıkça önerilen alternatif (CSV çizelge, ya da kurulumu bekleyip backlog’la devam). Ayrıca atlanan parça olarak kaydet — manifest kuralı zaten “sessizce atlama” diyor.

DAYANAK. İşletim varsayımları (aracı varsaymadan önce kontrol et), manifestin “hangi parçayı neden atladığını söyle” kuralı.

RR-02 — Görev kapanmıyor

DURUM. İş bitmiş görünüyor ve kabul kriteri tutmuyor — ya da yalnızca cömert okunursa tutuyor.

İLK HAMLE. Hiçbir şeyi düzenlemeden önce üçünden hangisinin yanlış olduğuna karar ver:

1. İş — eksik. Bitir.
2. Görev — çok büyük; “kısmen bitmiş” durumda, ki backlog kuralı bunu imkânsız sayar. Böl, kriteri parçalara devret.
3. Kriter — üretim tarafından yazılmış veya yazıldığı hâliyle ölçülemez. Tüketim tarafına çevir ve revizyonu kaydet: sonucu gördükten sonra değişen kriter artık bir önkayıt değildir — ve adım 7 bu backlog’u mizan’a tam olarak önkayıt seti diye devretmişti.

YASAK. Yapılana uysun diye kriteri gevşetmek. Kriter “kullanıcı ulaşır” derken “uç veriyi döndürüyor” ile kapatmak. Bağımlı görevi açmak için çizelgede “bitti” işaretlemek.

ÇIKTI. Ya kriteri fiilen çalıştırılmış kapanmış bir görev, ya bir bölünme, ya da gerekçesiyle tarihli bir kriter revizyonu. Üçü de ilerlemedir; yalnızca ilki “bitti”dir.

DAYANAK. Adım 4 (atomik görev, tüketim tarafı kriter), DoD’nin kabul kriteri fiilen çalıştırıldı maddesi, mutlu yol doğrulaması kırmızı çizgisi.

RR-03 — Çizelge ile gerçek uyuşmuyor

DURUM. Bir yetenek “bitti” işaretli ve ulaşılamıyor. Ya da var olmayan bir yüzey için test var.

İLK HAMLE. Backlog kurallarının doğduğu arıza budur ve asla tek bir görevin hatası değildir: boşluk görevlerin arasında yaşar, orada hiçbir görevin kendi kontrol listesi onu göremez. O yüzden hatayı değil çifti ara. Kapanmış görevin tüketen ikizini bul — okuma yüzeyini getiren görev. Böyle bir görev yoksa eksik olan yapı değil plandır.

YASAK. Kapanmış görevin içinde sessizce düzeltip devam etmek. Bu, tek örneği onarır, sınıfı bırakır: bu kuralı doğuran projede aynı boşluk dört kez tekrarladı ve dördü de plandan çıkmadı.

ÇIKTI. Eksik okuma yüzeyi için yeni backlog görevi, üreten görevin kutusuna yazılan ID (→ F3-FE-03), ve risk dosyasına sınıfın notu. Sonra aynı fazın diğer kapanmış görevlerini aynı biçim için tara — bir örneği tesadüfen bulunduysa tarama hiç yapılmamış demektir.

DAYANAK. Adım 4 (üreten görev tüketen ikizini adlandırır), DoD’nin okuma yüzeyi maddesi.

RR-04 — Geçilmiş bir kapı artık tutmuyor

DURUM. Son kapıda çalışan bir şey artık çalışmıyor ve mevcut fazdaki hiçbir görev onunla ilgili değildi.

İLK HAMLE. Önce eski hâle dön, sonra teşhis et — incelenmekte olan bir regresyon, hâlâ yayında olan bir regresyondur. Sonra hata ayıklama sorusunu değil kapının kendi sorusunu sor: kimin garantisi bozuldu, hangi çift bozdu? Adım 5’te adlandırılan iki kırılgan biçim: türetilmiş sinyal (bir yokluktan hesaplanan her şey — “3 gündür dokunulmadı”, “atanmamış” — yeni bir durum var olduğu anda anlamı sessizce değişir) ve çağrı yeri çağrı yeri uygulanan garanti (beş yerde doğru, altıncı toplu yüzeyde toptan delinir).

YASAK. Yeşil test paketini karşı kanıt saymak. Testler özellik başına yazılır; parçalar hakkında konuşur, çift hakkında susarlar — senaryo provasının ayrı bir seviye olmasının sebebi tam olarak budur.

ÇIKTI. Geri alınmış durum, fazın prova listesine eklenen yeni senaryo (bir sonraki bulgudan önce yazılan, bunun ardından değil) ve gerçek düzeltme için bir görev. Çift, prova listesinde olması gereken bir çiftse bunu söyle: bu, plan hakkında bir bulgudur ve düzeltmeden değerlidir.

DAYANAK. Adım 5 senaryo provası, adım 3 (kapılar), faz atlama kırmızı çizgisi.

RR-05 — Planda olmayan bir bulgu

DURUM. İş sırasında gerçek bir sorun görüyorsun — ölü kod, eksik kontrol, tutulmamış bir söz — ve hiçbir görev onu kapsamıyor.

İLK HAMLE. Düzeltme yok, görevi genişletme yok. Asgari kaydı üret: hangi dosya, hangi davranış, neyin gösterebileceği. Sonra yönlendir:

• Gösterilebiliyor → kabul kriteri olan bir backlog görevi, bir faza yerleştirilmiş. Plana girer; mevcut göreve girmez.
• Gösterilemiyor → risk dosyasında, neden sabitlenemediği yazılarak kapanır. Kapanmış bir gözlem kayıttır; backlog’daki sabitlenmemiş bir endişe, sonraki okuyucunun işten ayıramayacağı gürültüdür.

YASAK. Küçük diye sessizce düzeltmek. Her sessiz düzeltme, tüm iddiası “ilerleme veriden hesaplanır” olan bir planda takip edilmeyen bir değişikliktir.

ÇIKTI. Bir görev ya da yazılı bir kapanış — ve her hâlükârda mevcut görev kendi kriteriyle, değişmemiş hâlde kapanır.

DAYANAK. Adım 3’ün açık kapsam-dışı listeleri, tıkanma ve negatif bulgunun adresi olarak 06-riskler-ve-kararlar.

RR-06 — Turlar tek görevde birikiyor

DURUM. Aynı görev üç veya daha fazla kez geri döndü; ya da backlog büyürken hiçbir şey kapanmıyor.

İLK HAMLE. Görevi çalışmayı bırak ve bir seviye yukarı çık. Tekrar eden turlardan sonra kapanmayan görev genellikle zor bir görev değildir; yanlış bölünmenin üstünde duran bir görevdir. Adım 2’nin sorusunu yeniden oku — burada ayrı yaşam döngüsü olan iki şey birbirine mi karışıyor? — ve faz sınırının veriyi kapının yanlış tarafına koyup koymadığına bak.

YASAK. Aynı çerçeveyle dördüncü deneme. Pano hareket etsin diye görev eklemek. Tur sayısı makul görünsün diye tahmin şişirmek.

ÇIKTI. Yazılı bir teşhis — model, faz sınırı ya da görev — ve yalnızca teşhis. Bu rampada kod yok. Sorun modeldeyse ADR kaydı revizyonu alır ve etkilenen görevler yeniden türetilir; o RR-08’dir.

DAYANAK. Adım 2 (ayrım bulunmadan şema yazma), adım 3 (sonraki fazın verisi öncekinden gelir).

RR-07 — İş faz dışına çıktı

DURUM. Yapılan şey bu fazın kapsamında değil, ya da açık kapsam-dışı listesinde.

İLK HAMLE. Sapmayı listele: hangi değişiklikler dışarıdaydı ve her biri gerekli miydi yoksa yalnızca yakın mıydı. Sonra ait oldukları faza görev olarak park et.

YASAK. Sapmayı mevcut görevin diff’ine katmak. İşine gelmediği ortaya çıktığı için kapsam-dışı satırını silmek — o satır kapsam kaymasını önleyen şeydir, sonradan düzenlenmesi kaymanın kendisidir.

ÇIKTI. Karar için geri verilen park listesi: faz sınırı taşınsın mı, yoksa iş parkta mı kalsın. Bu, kurucunun değil sahibinin kararıdır.

DAYANAK. Adım 3 (faz başına açık kapsam-dışı), kapsam kayması kırmızı çizgisi.

RR-08 — Niyet kaydı

DURUM. Sahip, projenin ne için olduğunu değiştiriyor ya da adım 1’de cevaplanmış bir kısıt yanlış çıkıyor — backlog var olduktan sonra.

İLK HAMLE. Döngünün kendi sırasıyla güncelle: kısıtlar → alan modeli → fazlar → backlog → çizelge. Sonra bir delta listesi üret: hangi görevler değişti, hangileri düştü, hangileri yeni.

YASAK. Yalnız backlog’u yamamak. Değişmemiş bir modelden yeniden türetilen backlog eski bölünmeyi sessizce miras alır ve adım 2 yanlış bölünmenin ne yaptığını zaten söylüyor: iş ortasında çöker ve her faza yeniden çalışma yükler. Ayrıca kapanmış görevleri hep böyle yazılmış gibi göstermek için düzenleme — kapanmış backlog, ADR kaydıyla aynı sebeple ekleme-yalnız.

ÇIKTI. Niyet değişikliği için tarihli bir ADR, delta listesi ve backlog_to_tracker.py‘nin yeniden koşturulması — çizelge, planın hatırasına değil planın kendisine uysun diye.

DAYANAK. Yedi adımın sırası (“sırayı bozma”), ADR ve kapanmış backlog için ekleme-yalnız kuralı.

RR-09 — Oturum bulanıklaştı

DURUM. Uzun koşu. Görev üretilmeye devam ediyor ama artık modele karşı kontrol edilmiyor; hangi kararların kaydedildiğini hatırlamıyorsun.

İLK HAMLE. Durumu dosyalara yaz ve kes. Bu skill’de hamle zaten var — devir, bağlam kesme noktasıdır. Backlog’u boşalt, ADR indeksini yeniden üret, kapanmış fazları arşivle, progress.py‘yi koştur, devir notunu yaz. Sonraki faz taze bir oturumda başlar.

YASAK. Faz neredeyse kapandı diye devam etmek — son görevler koşunun en kötü koşullarında yazılır ve ilk koşullarında yazılmış gibi okunur. Kararı ADR’yi açmak yerine hatırlamak.

ÇIKTI. Yazılmış kit ve açık bir sınır beyanı. Beklentiyi de dürüst tut: okuma yüzeyini küçültmek yön olarak gerçek bir kazanç, bayt sayısının ima ettiği token kazancı değil.

DAYANAK. Adım 7 (devir bir bağlam kesme noktasıdır), okuma yüzeyi bölümü.

RR-10 — Belirsizlik, ya da plan ile kod çelişiyor

DURUM. Bir kısıtın iki okuması da savunulabilir; ya da backlog, ADR kaydı ve uygulama neyin kararlaştırıldığı konusunda ayrışıyor.

İLK HAMLE. Varsayma — ve boş elle de sorma.

DURUM:      <belirsiz olan, tek cümle>
SEÇENEK:    A <...>  B <...>
ÖNERİM:     A
GEREKÇE:    <kısıta veya alan modeline bağlı, zevke değil>
YANILIRSAM: <A'yı seçip yanılmanın bedeli>

Öneri bir kelimeyle reddedilebilir; çıplak soru, plan için gelen kişinin sırtına işi geri yükler. Karar yine onundur — öneri onay değildir, cevapsız öneri rıza değildir. Adım 1’in kuralı sormaya da geçerlidir: tek tur, en fazla üç soru.

Plan-kod çelişkisi ayrıca bir bulgudur: ekip, sahip olmadığı bir sistemin tarifini okumaktadır ve bütün alt tahminler onun üstünde durur.

YASAK. Planı derli toplu gösteren okumayı seçmek. Kendi çıkarımını kararlaşmış kısıt diye kaydetmek — belgelenmemiş boşluk her zaman karar verilmiş sınırdan kötüdür, uydurulmuş sınır ikisinden de kötüdür.

ÇIKTI. ADR olarak kaydedilmiş bir karar; ya da sahibin açık bıraktığı bir soruda, varsayım olarak işaretlenmiş bir varsayılan ve ona dayanan görevlerin adları.

DAYANAK. Adım 1 (sor, varsayma), adım 5’in sınır kuralı, sessiz varsayım kırmızı çizgisi.

RR-11 — Yayına girmiş işi geri alma

DURUM. Bir fazın çıktısı geri çıkmak zorunda — kapı hatayla geçildi ya da yaklaşım yanlıştı.

İLK HAMLE. İleri sar, geri değil: geri alma, işin silinmesi değil yeni ve kayıtlı bir olaydır. Görevler kanıtlarıyla kapalı kalır; kaldırmayı yeni bir görev taşır, gerekçeyi bir ADR taşır.

YASAK. Görevleri, kriterlerini ya da yaklaşımı savunan ADR’yi silmek. ADR kaydı, altı ay sonrası için yazılan tek belgedir ve orada bulunacak en yararlı karar türü, geri alınmış olandır.

ÇIKTI. Kaldırma görevi, tetikleyicisiyle birlikte geri alma ADR’si ve yeniden hesaplanmış ilerleme. İlerlemenin düşmesi doğru bir çıktıdır; yalnızca yükselen bir yüzde, duygular hakkında bir rapordur.

DAYANAK. Ekleme-yalnız ADR kaydı, adım 6 (ilerleme çizelgeden hesaplanır, iddia edilmez).

RR-12 — Tahmin tutmadı

DURUM. Faz aştı ya da efor ağırlıklı sayı olanla örtüşmeyi bıraktı.

İLK HAMLE. Duyguyla değil veriyle yeniden kalibre et. S/M/L ağırlıkları yazarın seçimiydi ve kalibre değildi; kapanan ilk faz, bu projenin sahip olduğu ilk gerçek hız verisidir. Tek şeyi değiştir — ağırlıkları — ve yeniden türet; ağırlık ile kapsamı birlikte değiştirmek tek sayı ve sıfır atıf üretir.

YASAK. Toplam olması gereken yere insin diye kalan görevleri elle yeniden tahmin etmek. Dayanağın değiştiğini söylemeden yeni sayıyı sunmak. Ondalığı hak edilmiş gibi “~78,5 gün” raporlamak.

ÇIKTI. Yeni ağırlıklar, hangi fazda kalibre edildikleri ve o fazın ötesi için kalibre olmadığını söyleyen yeniden ifade edilmiş bir tahmin.

DAYANAK. Sahte kesinlik ve uydurma sayı kırmızı çizgileri, adım 6 (efor ağırlıklı ilerleme).

RR-13 — Kapıdan bir şey kaçtı, plan kıpırdamadı

DURUM. Kapı kapandıktan sonra bir kusur ortaya çıktı — kullanıcı çarptı, üretimde patladı, bir sonraki faz üstüne bastı — ve durduğu zemin bu fazın kriterlerinin kapsadığı zemin. Sessiz hâli de aynı rampayı tetikler: “bir dahaki sefere DoD’ye eklemeli” diye yazılmış, hiçbir listeye girmemiş bir ders.

İLK HAMLE. Teşhis etmeden önce çizelgedeki Kacan hücresine yaz. Çekim, hatayı düzeltip devam etmektir; düzeltme ürüne, kaçak plana aittir ve ikisinden yalnızca birincisi normalde bir yere yazılır.

Sonra tek soruyu KacanSinifi hücresinde yazılı olarak cevapla: bunu hangi kontrol yakalamalıydı?

• Kontrol var ve ateşlemedi. Adını yaz — bir DoD maddesi, bir go/no-go satırı, bir kabul kriteri, bir prova senaryosu. O zaman bulgu bu faz hakkındadır, kit hakkında değil: madde atlandı, kapsam dışı bırakıldı ya da koşulup yanlış okundu. “Bu fazda aynı-adımda-iki-kişi senaryosunu hiç prova etmedik” gerçek bir cevaptır ve kimsenin ihtiyaç duymadığı yeni bir kuraldan iyidir.
• Hiçbir kontrol kapsamıyor. O zaman artık kapsayanı yaz — bir sonraki kapının sorabileceği bir soru olarak, bu hatanın tarifi olarak değil. “Aynı adımda iki kişi çalışabilir mi?” bir senaryodur; “eşzamanlılığı düşünmek lazım” bir ruh hâlidir. Yeni senaryolar açılan fazın listesine girer (adım 5), kapanmış olana geriye dönük yazılmaz.

YASAK. Kaçağı yalnız düzeltmeyle kapatmak. Kacan‘ı doldurup KacanSinifi‘ni boş bırakmak — sayı, bu rampa tarafından tüketilmek için var, seyredilmek için değil. Yeni senaryoyu, onu kaçıran fazın içine geriye dönük yazmak: kaçak, o fazın kapsam iddiasının yanlış olduğunun kanıtıdır ve bunu açıkça söylemek dürüst hamledir.

ÇIKTI. Yanında sınıfıyla kaydedilmiş bir kaçak, ve sınıf yeniyse — şu an açık olan faza eklenmiş DoD maddesi, go/no-go satırı ya da senaryo.

NEDEN BURADA HER YERDEN ÖNEMLİ. Kitin diğer bütün ölçüleri planın içinden gelir: plana uyulup uyulmadığına plan karar verir. Bu tek sayı dışarıdan gelir; çizelgenin onu “içeriden manipüle edilemeyen tek ölçü” diye adlandırmasının sebebi bu. Adım 5’teki iki senaryo sınıfı da birer kaçaktan doğdu — tüketen-ikiz boşluğu dört kez, bileşim kusuru beş kez tesadüfen fark edildi, ve ancak ondan sonra sınıf olarak yazıldı. Bu rampanın hem kanıtı hem iddianamesi budur.

DAYANAK. Çizelgenin Kacan / KacanSinifi çifti, adım 5 (DoD, go/no-go, senaryo provası), RR-03 (tüketen-ikiz boşluğu), SenaryoProvali / SenaryoTesadufi oranı — provalı, tesadüfiyi yener; kaçak ise o oranın göremediği üçüncü kategoridir.

Faz kapanışı — süreç çizelgesi

Her kapıda, go/no-go’nun yanında doldurulur. Ekibi notlamaz; planın nereden sızdırdığını bulur. Yüksek sayı kötü değildir, gizlenen sayı kötüdür.

Çıkarım: 1–2 cümle. “Faz iyi geçti” değil: sonraki fazda ne değişecek ve hangi sayı bunu söylüyor.

Çizelgede bir yeri var. backlog_to_tracker.py faz başına bir satırlık Skorkart sekmesi üretir; progress.py onu okuyup ilerleme çubuklarının yanında basar (GEN:SKORKART). Böylece skorkart, kimsenin bir daha açmadığı bir belgede değil, işin takip edildiği yerde doldurulur. Üreteç, onu yalancı yapacak iki hatayı reddeder: sekme yoksa tutulmuyor yazar, sıfır yazmaz; ve IkizKapida > IkizBoslugu bir doğrulama hatasıdır — kümesinden büyük bir alt küme göstergeyi bozmakla kalmaz, ters çevirir. Şema: takip.md.

Çizelge de bir iddiadır. İşi yapan doldurduğunda hakem author‘dır ve öz-beyandır. Söyle; adım 7’nin çizelgenin durum sütunu için kurduğu cümle burada da geçerlidir.

Rampaları kitle birlikte göndermek

09 parçası (09-kurtarma-rampalari.md) projenin kendi kopyasını tuttuğu yer. Adım 5’te, kalite kapılarının yanında üretilir — kapılar “bitti”nin ne demek olduğunu söyler, rampalar bitmediğinde ne yapılacağını.

• Uyarla, yapıştırma. Burada oluşamayacak rampaları çıkar (henüz yayına giren faz yoksa RR-11 yok), bu alanın zorladıklarını ekle. Hangilerini çıkardığını dosyaya yaz.
• Her rampa kanıtını adlandırır. Çıktısı olmayan rampa tavsiyedir; kit tavsiye dokümanı değildir.
• Katalog, uygulayan içindir — insan ya da ajan. Projenin dilinde yaz ve her rampaya bir kod ver: kod, rampayı commit mesajında veya stand-up’ta alıntılanabilir yapan şeydir (RR-05: park edildi → F2-BE-07); paragrafı kimse alıntılamaz.